YAPONIYADAGI TA’LIM TIZIMI

Yaponiyaning hozirgi ta’lim tizimi Ikkinchi jahon urushidan ko‘p o‘tmay, 1947–1950-yillarda AQSh ta’lim tizimi namunasi asosida shakllantirilgan. “Hech bir oiladagi bola va hech bir jamiyatdagi oila ta’limdan mahrum bo‘lmasligi kerak” tamoyiliga asoslangan Yaponiya ta’lim tizimi bolalarning hissiy, intellektual, axloqiy, ijtimoiy va ma’naviy jihatdan har tomonlama rivojlanishiga e’tibor qaratadi. Ushbu yaxlit yondashuv Yaponiyaning kokoro nomi bilan tanilgan asosiy ta’lim falsafasidir.

Yaponiya ta’lim tizimi quyidagicha tuzilgan: 6 yil boshlang‘ich maktab, 3 yil quyi o‘rta maktab, 3 yil yuqori o‘rta maktab va 4 yil universitet. Boshlang‘ich va quyi o‘rta ta’lim majburiy bo‘lib, 6–15 yoshdagi barcha bolalar maktabda ta’lim olishi kerak.

Yaponiyadagi ta’lim muassasalari

• Bog‘cha (Kindergarten): 1–3 yil
• Boshlang‘ich maktab: 6 yil, 6–12 yosh
• Quyi o‘rta maktab: 3 yil, 13–15 yosh
• Yuqori o‘rta maktab: 3 yil
• Junior College: 2 yil, ayrim yo‘nalishlarda 3 yil
• Texnologiya kollejlari: 5–5,5 yil
• Qisqa muddatli universitet dasturlari: 2 yil
• Oddiy universitet: 4 yil
• Kasb-hunar maktablari: 1 yil yoki undan ko‘proq
• Ixtisoslashtirilgan tayyorlov kollejlari: 1 yil yoki undan ko‘proq

Yaponiya xalqaro talabalarni jalb qilishga qaratilgan siyosatlarni faol amalga oshirmoqda. Ortib borayotgan talabni qondirish uchun Kurume, Koiwa, Osaka Language Academy kabi ko‘plab yapon tili tayyorlov maktablari tashkil etilgan. Yaponiya hukumati xalqaro talabalarni to‘liq stipendiyalar, kontrakt to‘lovlaridan ozod qilish, turar joy va yashash xarajatlarini qoplash kabi turli shakllarda qo‘llab-quvvatlaydi.

Akademik taqvim

Yaponiyada o‘quv yili odatda aprelda boshlanib, keyingi yil mart oyida yakunlanadi. Aksariyat ta’lim muassasalari ikki semestrlik tizimdan foydalanadi:

• 1-semestr: aprel – sentyabr
• 2-semestr: oktyabr – mart

Ayrim maktablar uch semestrlik yoki choraklik, ya’ni to‘rt semestrlik tizimdan foydalanadi.

I. MAJBURIY TA’LIM

1. Boshlang‘ich va quyi o‘rta ta’lim

Boshlang‘ich va quyi o‘rta ta’lim yapon bolalari uchun majburiydir. Bola maktab yoshiga yetganda, oila mahalliy hokimiyatdan rasmiy xabarnoma oladi va maktabga qabul qilinishdan oldin tibbiy ko‘rik kabi zarur jarayonlarni amalga oshiradi.

Chet el fuqarolari uchun majburiy ta’lim xuddi shu tartibda qo‘llanilmagani sababli, qabul to‘g‘risidagi xabarnoma avtomatik ravishda yuborilmaydi. Biroq farzandini davlat maktabida o‘qitmoqchi bo‘lgan oilalar maktabga qabul qilish uchun ariza topshirishlari mumkin. Ariza qabul qilingach, ota-onalar bolaning chet el fuqarosi sifatidagi rezidentlik guvohnomasi va rasmiy qabul xabarnomasini munitsipal idoraga taqdim etib, ro‘yxatdan o‘tish jarayonini yakunlashlari kerak.

Davlat boshlang‘ich va quyi o‘rta maktablarida o‘qish uchun kontrakt to‘lovi olinmaydi, biroq maktab tushligi uchun to‘lov bo‘lishi mumkin.

Davlat boshlang‘ich va quyi o‘rta maktablarini tamomlagan o‘quvchilar ayrim hollarda kirish imtihonisiz universitetga o‘tishlari mumkin. Yaponiya fuqaroligiga ega bo‘lmagan 16 yoshdan katta shaxslar hamda kechki maktablarda tahsil olayotgan katta yoshdagi o‘quvchilar ham universitetga kirish huquqiga ega bo‘lishlari mumkin. Hatto o‘z mamlakatida boshlang‘ich yoki quyi o‘rta ta’limni tugatmagan shaxslar ham Yaponiyada universitetda o‘qishni davom ettirish imkoniyatiga ega bo‘lishlari mumkin.

2. Yuqori o‘rta maktab (High School)

Quyi o‘rta maktabni tugatgach, o‘quvchilar quyidagi ta’lim yo‘nalishlaridan birini tanlashlari mumkin:

• Yuqori o‘rta maktab (High School)
• Texnik yoki kasb-hunar yuqori maktablari

Yuqori o‘rta ta’lim majburiy emas. Shu sababli o‘quvchilar ariza topshirishlari va talab etilgan hollarda kirish imtihonini topshirishlari kerak. Umumiy yuqori o‘rta ta’lim dasturlari odatda 3 yil davom etadi; sirtqi yoki masofaviy dasturlar uzoqroq davom etishi mumkin.

Yaponiyadagi yuqori maktablarda amaliy va kasbga yo‘naltirilgan ko‘nikmalar, jumladan:

• Qishloq xo‘jaligi
• Sanoat
• Tijorat
• Turli ixtisoslashtirilgan kasb-hunar yo‘nalishlari

o‘rgatiladi.

Ixtisoslashtirilgan yuqori maktablar odatda 5 yillik dasturlar bo‘lib, chuqurroq kasbiy tayyorgarlik beradi va o‘quvchilarni ishga kirish yoki universitetda o‘qishni davom ettirishga tayyorlaydi. Mashhur yo‘nalishlar qatoriga sanoat texnologiyasi, dengizchilik, elektrotexnika va navigatsiya kiradi.

Sirtqi yoki masofaviy yuqori maktablarni tamomlagan o‘quvchilar ham kollej yoki universitetga hujjat topshirishlari mumkin.

II. OLIY TA’LIM

Yaponiyada o‘rta ta’limdan keyingi ta’lim quyidagi 5 turdagi muassasani o‘z ichiga oladi:

• Texnologiya kollejlari
• Kasb-hunar maktablari (ixtisoslashtirilgan tayyorlov kollejlari)
• Junior College
• Universitetlar
• Magistratura va doktorantura maktablari

Ta’lim muassasalari tashkil etuvchi subyektiga ko‘ra quyidagicha tasniflanadi:

• Milliy: markaziy hukumat tomonidan boshqariladi
• Prefektura: mahalliy hukumatlar tomonidan tashkil etiladi va boshqariladi
• Xususiy: xususiy tashkilotlar tomonidan tashkil etiladi va faoliyat yuritadi

1970-yillardan boshlab Yaponiya xususiy ta’lim muassasalarini tartibga solish va universitet bitiruvchilarining ta’lim sifatini ta’minlashga qaratilgan qat’iy siyosatlarni joriy etgan.

Hozirda Yaponiyada taxminan 60 ta Junior College va 700 ta universitet mavjud. Junior College dasturlari odatda 1–3 yil, aksariyat universitet dasturlari esa 4 yil davom etadi. Tibbiyot, stomatologiya va veterinariya yo‘nalishlari bundan mustasno bo‘lib, ularda o‘qish muddati 6 yilni tashkil etadi.

Support from Duc Anh EduConnect 

Duc Anh EduConnect offers comprehensive support throughout the entire study abroad journey. Our experienced team assists students with course and university selection, admission and scholarship applications, student visa assistance, accommodation arrangements, airport pick-up, and ongoing support while studying overseas.

Please CONTACT US for FREE consultation and application.