AQSh TA’LIM TIZIMI

Amerika Qo‘shma Shtatlarida ta’lim tizimi bog‘chadan boshlanadi, undan keyin boshlang‘ich maktab, o‘rta ta’lim va maktabdan keyingi ta’lim bosqichlari keladi. Maktabdan keyingi ta’lim tarkibiga kasb-hunar ta’limi, community college, universitet va magistratura/doktorantura bosqichlari kiradi. Bo‘lajak xalqaro talabalar qaysi yo‘nalishda tahsil olishni rejalashtirayotganini bilishlari kerak, shunda ta’limni qaysi bosqichdan boshlashlari kerakligini aniqlashlari mumkin.

1. K-12 ta’limi

Amerika K-12 ta’lim tizimi 12 yil davom etadi va quyidagi bosqichlardan iborat:

• Boshlang‘ich maktab (Elementary school) – boshlang‘ich ta’lim bo‘lib, har bir maktab okrugi ta’lim bosqichlarini qanday tashkil etishiga qarab 5–6 yil davom etadi;
• O‘rta maktab (Middle school) – quyi o‘rta ta’lim bo‘lib, maktab okrugi tuzilishiga qarab 4–5 yil davom etadi;
• Yuqori maktab (High school) – yuqori o‘rta ta’lim bo‘lib, 3 yil davom etadi.

AQSh hukumati ta’lim sohasida alohida shtatlarga mustaqillik beradi. Shu sababli mamlakat bo‘yicha yagona standartlashtirilgan K-12 o‘quv dasturi mavjud emas. Biroq shtatlar bo‘yicha ta’lim dasturlari va sifati nisbatan bir xil bo‘lib, shtatlar bir-birining akademik natijalarini tan oladi.

K-12 bosqichida asosiy ilmiy va ijtimoiy bilimlarga e’tibor qaratiladi: matematika, fizika, kimyo, adabiyot, tarix, geografiya, tabiiy fanlar va boshqalar.

O‘rta maktabning so‘nggi yillarida talabalar xohishlariga ko‘ra kasbiy sertifikat olish kurslarida qatnashishlari mumkin. O‘rta maktabni tugatgach, talabalar o‘rta maktab diplomini olish uchun imtihon topshiradilar. Biroq ko‘plab maktablar bitiruv imtihonlarini tashkil qilmaydi yoki diplom bermaydi, buning o‘rniga akademik baholar qaydnomasini (transcript) taqdim etadi.

O‘rta maktab diplomi berilmaydigan, ammo rasmiy ta’lim hujjatiga muhtoj bo‘lgan talabalar mustaqil ravishda tayyorlanib, milliy imtihon (General Education Diploma) topshirishlari va shu orqali diplom olishlari mumkin.

2. Kollej

Amerika kollejlari turli xil dasturlarni taklif qiladi, jumladan:

• Kasbiy sertifikatlar – 3–6–9 oy;
• Associate degree – 1–2 yil;
• Advanced Associate degree – 1–2 yil;
• Universitetga o‘tish imkonini beruvchi transfer dasturlari – Associate degree, 2 yil.

Batafsil ma’lumot uchun AQSh kollejlari ro‘yxatiga qarang.

Ta’lim muassasalarining ikki asosiy turi mavjud:

• Community College – hukumat tomonidan moliyalashtiriladigan davlat kollejlari bo‘lib, o‘qish to‘lovlari nisbatan past (yiliga taxminan 5 000–14 000 AQSh dollari) va qabul talablari nisbatan qulay (o‘rtacha akademik ko‘rsatkich) hisoblanadi. AQShdagi ko‘plab community college’lar 11-sinfni tugatgan xalqaro talabalarni qabul qiladi.
• Batafsil ma’lumot uchun AQSh community college’lari ro‘yxatiga qarang.
• College – xususiy kollejlar bo‘lib, o‘qish to‘lovlari ta’lim muassasasi va talaba tanlagan mutaxassislikka qarab yiliga 1 000–20 000 AQSh dollari oralig‘ida bo‘lishi mumkin.

3. Universitet

AQSh universitetlari bakalavr, magistr va doktorantura dasturlarini taklif qiladi. Ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: davlat universitetlari; xususiy universitetlar; diniy tashkilotlarga qarashli universitetlar; texnik universitetlar/institutlar va boshqalar.

• Davlat universitetlari: Shtat universitetlari shtat hukumatlari tomonidan boshqariladi va moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlanadi. Ular mintaqaviy universitet va kollejlar assotsiatsiyalari tomonidan baholanadi va akkreditatsiyadan o‘tkaziladi. Odatda har bir shtatda kamida bitta yirik universitet (State University) va kichikroq ta’lim muassasalari (State College) mavjud. Ayrim davlat universitetlari nomida “State”, boshqalarida esa “College” so‘zi ishlatiladi.
• Xususiy universitetlar: Ushbu ta’lim muassasalari jismoniy shaxslar yoki xususiy tashkilotlar tomonidan tashkil etiladi va boshqariladi. Ular ham mintaqaviy assotsiatsiyalar tomonidan akkreditatsiyadan o‘tkaziladi. Xususiy universitetlarda o‘qish to‘lovlari odatda davlat universitetlariga qaraganda yuqoriroq bo‘ladi. Aksariyat xususiy ta’lim muassasalari kichikroq kampuslarga va kamroq talabalar soniga ega.
• Diniy tashkilotlarga qarashli universitetlar: Ko‘plab Amerika universitetlari diniy tashkilotlar tomonidan tashkil etilgan. Biroq ta’lim muassasasi va diniy tashkilot o‘rtasidagi munosabatlar moslashuvchan yoki hatto minimal bo‘lishi mumkin. Bunday universitetlar barcha dinlar, mamlakatlar va etnik kelib chiqishga ega talabalarni qabul qiladi. Ularning akademik dasturlari boshqa universitetlardagi dasturlarga o‘xshashdir. Texnik universitetlar/institutlar.
• “Institute of Technology” yoki “Technical Institute”: Ushbu ta’lim muassasalari fan va texnologiya yo‘nalishlari bo‘yicha kamida 4 yillik dasturlarni taklif qiladi va bakalavr darajasini beradi. Ayrim muassasalar magistratura va doktorantura dasturlarini ham taklif qiladi, boshqalari esa qisqaroq ixtisoslashtirilgan kurslarni tashkil etadi. Ularning dasturlari yuqori darajada amaliy yo‘naltirilgan bo‘lib, bitiruvchilarga mehnat bozorida zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni egallash imkonini beradi.

AQShdagi oliy ta’lim haqida muhim ma’lumotlar

• Mutaxassislik tanlash: To‘rt yillik universitet dasturida birinchi yil “Freshman”, ikkinchi yil esa “Sophomore” deb ataladi. Ushbu ikki yil davomida talabalar umumiy ta’lim fanlarini o‘rganadilar, keyingi ikki yil davomida esa tanlagan yo‘nalishlari bo‘yicha ixtisoslashadilar. Shuning uchun xalqaro talabalar juda erta bosqichda chuqur ixtisoslashgan mutaxassislikni tanlash haqida tashvishlanishlari shart emas. Biroq ular ikkinchi yil oxirigacha o‘z mutaxassisliklarini tasdiqlashni rejalashtirishlari kerak.
• Ariza topshirish jarayoni: AQShda o‘quv yili sentyabr oyida boshlanib, may yoki iyun oylarida yakunlanadi. Biroq AQSh kollejlari va universitetlariga arizalarni oldindan topshirish kerak, chunki to‘g‘ridan-to‘g‘ri qabul uchun ariza topshirish muddati odatda shu yilning sentyabr oyida boshlanadigan o‘quv davri uchun yanvar oxiri yoki fevral oylariga to‘g‘ri keladi.
• Universitetni almashtirish va o‘qishni ko‘chirish: AQSh universitetlari kredit tizimi asosida faoliyat yuritadi. Bu talabalarga to‘plangan kreditlarini boshqa universitetga ko‘chirish yoki ta’lim muassasasini almashtirishni osonlashtiradi. Biroq talabalarga imkon qadar bir ta’lim muassasasida izchil tahsil olish tavsiya etiladi, chunki bu o‘quv rejasini tuzish, kundalik hayot va boshqa masalalarni yanada qulay tashkil etish imkonini beradi. Ayni paytda o‘z mamlakatidagi universitetlarda tahsil olayotgan talabalar ham AQSh universitetlariga o‘qishini ko‘chirishlari mumkin. Biroq ko‘chirilishi mumkin bo‘lgan kreditlar soni cheklangan bo‘lishi mumkin, chunki fanlarning taxminan uchdan bir qismi talabaning asosiy mutaxassislik yo‘nalishiga bevosita bog‘liq emas.

Duc Anh EduConnect tomonidan qo‘llab-quvvatlash

Duc Anh EduConnect chet elda ta’lim olishning butun jarayoni davomida keng qamrovli yordam ko‘rsatadi. Tajribali jamoamiz talabalarga ta’lim dasturi va universitet tanlash, o‘qishga qabul va stipendiya uchun ariza topshirish, talabalik vizasini rasmiylashtirish, turar joyni tashkil etish, aeroportdan kutib olish hamda xorijda tahsil olish davomida doimiy qo‘llab-quvvatlash xizmatlarini taqdim etadi.

Maslahat olish va ariza topshirish uchun BIZ BILAN BOG‘LANING.